Je kat spint, slaat met zijn staart of vlakt zijn oren tegen zijn kop aan en je denkt meteen te weten wat dat betekent. Spinnen is blij, staart omhoog is vriendelijk, klaar. Maar wie echt kijkt, ziet dat het signaal zelden alleenstaand is. Een kat die spint, kan net zo goed pijn hebben als tevreden zijn. Een staart die rechtop staat, betekent iets totaal anders dan diezelfde staart die heen en weer slaat. Hoog tijd om de belangrijkste signalen van je kat eens goed te ontleden.
Spinnen betekent niet altijd wat je denkt
Decennialang gingen we ervan uit dat spinnen ontstaat door bloed dat door een grote ader bij het hart stroomt. Die zogeheten "turbulente bloed"-theorie is inmiddels verlaten. Onderzoek wijst nu naar het strottenhoofd: katten trekken het deel van het strottenhoofd dat de stembanden raakt samen, waardoor er bij in- en uitademen trillingen ontstaan, meldt BBC Science Focus. Wetenschappers hebben ook een neurale oscillator gevonden die het spinnen aanstuurt, maar wat die precies activeert, is nog onduidelijk.
Een onderzoeksteam van de universiteit van Wenen zette in 2023 vraagtekens bij het idee dat alleen de hersenen het ritme bepalen. Met uitgesneden kattenstrottenhoofden produceerden ze spin-geluiden zonder enige hersensignalen, dankzij vetkussentjes in de stembanden die een klein dier op 20 tot 30 hertz laten trillen, zo staat te lezen op Futura-Sciences. Een strottenhoofd op een labtafel is natuurlijk geen levende kat, dus de laatste waarheid is het niet, maar het is wel de beste verklaring die de wetenschap nu heeft.
Belangrijker voor jou: spinnen is geen eenduidig signaal van geluk. Katten spinnen ook bij stress, pijn of ziekte, en zelfs als er helemaal niemand in de buurt is. Onderzoekers van de universiteit van Sussex ontdekten een apart "verzoek-spin" dat katten gebruiken om te eten te krijgen. Dat geluid bevat een hoogfrequent element dat op mensen urgenter en minder prettig overkomt dan een gewoon tevreden spinnen, zelfs bij mensen die nooit een kat hebben gehad. Let dus niet alleen op het geluid zelf, maar ook op de situatie waarin je kat spint.
De staart vertelt het echte verhaal
Van alle lichaamsdelen is de staart het meest betrouwbare signaal, zolang je hem niet los van de rest bekijkt. Een staart die hoog rechtop staat met een lichte krul aan de punt, duidt op vriendelijkheid en tevredenheid. Trilt de staart daarbij ook nog, dan is je kat opgewonden, vaak omdat hij je ziet aankomen. Een staart die laag hangt of helemaal onder het lijf wordt getrokken, wijst op angst of onbehagen: de kat probeert zichzelf kleiner te maken.
Flikkert of beweegt de staart snel heen en weer, dan is je kat geagiteerd of extreem alert en wil hij op dat moment waarschijnlijk niet aangeraakt worden. Een slangachtige zijwaartse beweging gaat vaak vooraf aan een sprong, dus zie je dat tijdens het spelen, dan weet je wat er komt. En een opgezette staart, soms de "halloweenkat-staart" genoemd, is een kat die zich groter wil maken om indruk te maken op wat hij als een dreiging ziet.
Oren zeggen meer dan je zou verwachten
Oren onthullen pijn, angst of een gevoel van gevaar vaak nog voordat de rest van het lichaam reageert. Staan de oren naar de zijkant of achterover gedraaid, de zogeheten "vliegtuigoortjes", dan is je kat bang, en hoe verder de oren naar achteren gaan, hoe banger hij is. Dat signaal verdwijnt meestal zodra de dreiging weg is. Oren die plat tegen de kop liggen, kunnen ook op een defensieve kat wijzen, dus kijk altijd naar de rest van het lichaam om het verschil te zien. Oren die laag staan en opzij gedraaid zijn, horen vaker bij pijn of ziekte dan bij gedragsproblemen. Staan de oren juist naar voren of rechtop, dan is je kat alert, tevreden of klaar om te spelen.
Wil je echt zien of je kat zich op zijn gemak voelt? Let dan op een ontspannen houding, een halfgesloten blik en trage knipoogjes naar jou. Een onderzoek onder achttien katten koppelde dat langzame knipperen aan een positieve emotionele reactie, dus die blik die iedereen "kattenkusjes" noemt, bestaat echt.
Wanneer het echt mis gaat
Angst herken je aan een kleiner wordende houding: laag gebukt of plat op de buik liggen, een ingetrokken staart, trillen en bij extreme schrik een versnelde ademhaling. Een angstige kat vermijdt meestal contact, maar wordt agressief zodra hij in het nauw gedreven wordt. Agressie of een defensieve houding herken je juist aan een bolle rug, een opgezette staart en platgedrukte of naar achteren gedraaide oren. Zie je die combinatie, geef je kat dan ruimte in plaats van hem te troosten. Dat laatste voelt voor jou logisch, maar voor een gestreste kat is het extra druk.
Twijfel je of gedrag normaal is of wijst op een probleem, dan kun je dat ook naast de signalen leggen die we eerder beschreven bij de vroege signalen van nierproblemen bij katten: veel katten laten onwelzijn eerst zien in hun lichaamstaal, lang voordat er fysieke klachten zichtbaar zijn.
Eén signaal zegt nooit het hele verhaal
De grootste fout die kattenbezitters maken, is één los signaal interpreteren. Een spinnende kat die plat tegen de vloer gedrukt ligt met platte oren, is geen tevreden kat, ondanks het geluid. Kijk altijd naar de combinatie: staart, oren, rug, geluid en de situatie eromheen. Een kat die zijn buik laat zien, vertrouwt je bijvoorbeeld niet automatisch, dat kan ook een reactie zijn op ontspanning of juist op het gevoel van weerloosheid, dus respecteer het als hij daarna wegloopt zodra je aait.
Dit soort signalen leer je het best kennen door je eigen kat dagelijks te observeren, niet door een vaste lijst te volgen. Elke kat heeft zijn eigen dialect binnen deze basistaal. Heb je meerdere katten in huis, dan is dat ook relevant voor het verrijken van het binnenleven van je kat, want een kat die zich verveelt of gestrest voelt door een ander huisdier, laat dat bijna altijd eerst in zijn lichaamstaal zien.
Wat je morgen anders doet
Begin met één observatiemoment per dag. Kijk tijdens het aaien naar de staart: blijft hij ontspannen of begint hij te flikkeren? Dat laatste is het signaal om te stoppen, lang voordat er een klauw volgt. Let bij een nieuwe situatie, zoals bezoek of een dierenartsbezoek zoals beschreven in dit artikel over onverwachte dierenartskosten, extra op de oren: vliegtuigoortjes zijn je vroegste waarschuwing dat je kat zich niet prettig voelt, nog voordat hij gaat sissen of wegkruipen. Zo reageer je eerder, en voelt je kat zich sneller weer veilig in zijn eigen huis.