Je kat kan er jarenlang goed uitzien, lekker eten en gewoon spelen, terwijl ze toch besmet is met een virus dat haar afweer langzaam sloopt. Kattenaids, voluit het felien immunodeficiëntievirus (FIV), is precies zo'n stille indringer. Veel katteneigenaren horen pas van het virus als hun dier er al jaren mee rondloopt.
Wat kattenaids eigenlijk is
FIV valt de witte bloedcellen van je kat aan, specifiek de cellen die de afweer aansturen. Daardoor wordt het steeds moeilijker voor het lichaam om infecties op te ruimen. Pas als die afweer flink verzwakt is en je kat daadwerkelijk ziek wordt, spreken dierenartsen van kattenaids. Het virus lijkt qua werking op hiv bij mensen, maar het is soortspecifiek: jij kunt het niet van je kat krijgen en een hond raakt er ook niet door besmet.
Hoeveel katten drager zijn, is lastig hard te maken. Schattingen lopen uiteen van ongeveer 1 tot 5 procent van de katten wereldwijd, met hogere percentages bij zieke dieren en bij katten die veel buiten rondzwerven en vechten. Volgens het Nederlandstalige Wikipedia-artikel over kattenaids zou het wereldwijd om ongeveer 11 procent van de katten gaan, al verschillen de cijfers sterk per onderzoek en per kattenpopulatie.
Zo raakt een kat besmet
De meest voorkomende route is een bijtwond. Tijdens een gevecht komt het virus via speeksel in de wond van de andere kat terecht. Daarom zie je FIV vooral bij ongecastreerde katers die naar buiten mogen en regelmatig in een robbertje vechten verzeild raken. Besmetting via paren komt ook voor, en in zeldzame gevallen draagt een drachtige poes het virus over op haar kittens. Gewoon samen wassen, uit dezelfde voerbak eten of op elkaar liggen, is als besmettingsroute juist heel onwaarschijnlijk. Je hoeft een drager dus niet per se te isoleren van de rest van het huishouden, al blijft voorzichtigheid verstandig.
De symptomen komen vaak pas na jaren
Dat maakt kattenaids zo verraderlijk: na de besmetting volgt vaak een lange periode, soms wel twee tot vijf jaar, waarin je kat er volkomen gezond uitziet. Pas daarna, meestal bij een kat van middelbare leeftijd of ouder, ontstaan de eerste klachten. Denk aan vermoeidheid, een doffe vacht, opgezette lymfeklieren, terugkerende koorts, gewichtsverlies en infecties die maar niet overgaan, zoals ontstoken tandvlees of chronische diarree. Later in het ziekteproces kunnen ook huidproblemen, ademhalingsklachten en zelfs gedragsveranderingen optreden.
Deze klachten lijken op veel andere aandoeningen, dus alleen op basis van symptomen kun je FIV niet herkennen. Zie je dat je kat sloom wordt of blijft afvallen, dan is een bloedtest bij de dierenarts de enige manier om zekerheid te krijgen. Diezelfde sluipende signalen zie je trouwens ook bij andere chronische aandoeningen: lees bijvoorbeeld hoe nierproblemen bij katten zich vaak pas laat verraden.
Is er een vaccin of behandeling
Een genezing bestaat niet. Is je kat eenmaal besmet, dan blijft ze drager voor de rest van haar leven. Er bestaat sinds 2002 wel een FIV-vaccin, maar dat hoort niet bij de standaard kernvaccinaties die elke kat krijgt. De dierenarts beslist per kat of vaccinatie zinvol is, afhankelijk van de leefstijl: een buitenkat die regelmatig in contact komt met andere katten loopt nu eenmaal meer risico dan een kat die altijd binnen blijft. Wordt er gevaccineerd, dan gaat dat via een serie van drie injecties met tussenpozen van twee tot vier weken, en is je kat pas na de laatste prik goed beschermd.
Een positieve test is overigens geen reden voor euthanasie. Met de juiste zorg leven veel FIV-positieve katten jarenlang zonder grote problemen.
Dit kun je zelf doen als eigenaar
De belangrijkste maatregel is simpel: laat je kat castreren of steriliseren. Dat vermindert het vecht- en zwerfgedrag enorm en daarmee ook het risico op bijtwonden. Overweeg daarnaast om je kat (vaker) binnen te houden, zeker als ze al drager is, zodat ze geen andere katten besmet en zelf minder kans loopt op extra infecties. Binnen houden hoeft niet saai te zijn: met wat aanpassingen kun je prima het binnenleven van je kat een stuk leuker maken. Loopt je kat toch nog regelmatig buiten, dan is het goed om te weten hoe ver een kat eigenlijk van huis zwerft, want hoe groter dat gebied, hoe groter de kans op een confrontatie met een andere kat.
Verder helpt het om nieuwe katten in huis vooraf te laten testen, vooral als je al een drager in huis hebt. Een stabiele, prikkelarme omgeving, goede voeding en een half jaarlijkse gezondheidscheck bij de dierenarts houden een besmette kat zo lang mogelijk fit.
Waarom een positieve uitslag niet het einde van het verhaal is
Een kat met kattenaids is geen zieke kat, in elk geval niet meteen. Het is een kat die extra aandacht verdient: iets vaker naar de dierenarts, iets alerter zijn op kleine veranderingen, en iets voorzichtiger met andere katten in de buurt. Veel eigenaren van een FIV-positieve kat merken er in de praktijk jarenlang weinig van. Juist daarom is het de moeite waard om bij twijfel gewoon een bloedtest te laten doen, in plaats van met een vermoeden te blijven rondlopen.