Je kat eet nog gewoon, speelt nog gewoon en spint nog op schoot. Toch is de kans groot dat er iets mis is met haar gebit. Uit cijfers van het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren blijkt dat twee op de drie katten gebitsproblemen heeft, vaak zonder dat de eigenaar het doorheeft. Tandsteen, tandvleesontsteking en pijnlijke kiezen blijven onopgemerkt omdat katten nu eenmaal geen klagers zijn, en dat maakt het gebit een van de meest onderschatte onderdelen van haar gezondheid.
Waarom je het vaak te laat merkt
Katten verbergen pijn van nature. In het wild is een dier dat zwakte toont een makkelijke prooi, en dat instinct zit nog altijd in je huiskat. Ze blijft eten, ze blijft zichzelf verzorgen, ze gedraagt zich normaal, terwijl er achter die kiezen allang een ontsteking zit te woekeren. Pas als de pijn echt niet meer te dragen is, zie je het terug: minder trek in droogvoer, voorzichtiger kauwen, of een kat die zich vaker terugtrekt.
Het begint meestal klein. Eerst hoopt zich plak op de tanden op, dat binnen een paar dagen verhardt tot tandsteen. Daaromheen ontsteekt het tandvlees, een fase die nog omkeerbaar is als je er op tijd bij bent. Blijft het onbehandeld, dan tast de ontsteking het bot en de weefsels rond de tand aan, en dat is niet meer te herstellen, alleen nog te stoppen.
Dat maakt gebitsproblemen anders dan bijvoorbeeld ademhalingsproblemen bij een Perzische kat, waar je vaak snel hoort dat er iets mis is. Bij het gebit moet je zelf actief gaan kijken, want je kat gaat het je niet vertellen.
Deze signalen wijzen op een gebitsprobleem
Til af en toe de lip van je kat op en kijk naar de kiezen achter in de bek, daar begint tandsteen meestal. Let op deze signalen:
- Slechte adem die niet overgaat, ook niet vlak na het eten
- Een geel-bruine aanslag op de tanden, vooral bij de kiezen
- Rood, gezwollen of bloederig tandvlees
- Kwijlen, met name als je kat ligt te slapen
- Moeizaam of langzaam eten, of droogvoer links laten liggen
- Een losse tand die je terugvindt bij de voerbak
Vooral bij oudere katten stapelt dit op. In de signalen dat je kat een senior wordt kwam al naar voren dat het gebit een van de eerste plekken is waar leeftijd zich laat zien. Een kat die op haar tiende ineens kieskeurig eet, heeft misschien helemaal geen smaakverandering, maar gewoon pijn.
Tandsteen poets je niet zomaar weg
Eenmaal aangekoekte tandsteen krijg je met een tandenborstel niet meer los, hoe hard je ook je best doet. Het is verharde plak die alleen de dierenarts kan verwijderen, onder narcose, met een professionele gebitsreiniging. Probeer nooit zelf met een schraapje aan de slag te gaan: je beschadigt het glazuur, en op die krasjes hechten bacteriën zich juist makkelijker vast.
Blijft de tandsteen zitten, dan ontsteekt het tandvlees eromheen. Via bloedend tandvlees kunnen bacteriën in de bloedbaan terechtkomen en zo bij het hart of de nieren voor problemen zorgen. Wat begint als een beetje slechte adem, kan dus uiteindelijk veel verder reiken dan alleen de mond. Hoe snel tandsteen terugkomt, verschilt sterk per kat: sommige dieren hebben elk jaar een reiniging nodig, andere kunnen jaren vooruit met een goede routine thuis.
Zo bouw je een poetsroutine op
Voorkomen werkt beter dan genezen, en dat begint het liefst al bij een kitten. Begin met je vinger even langs de tanden te halen, zonder poetsen, gewoon om je kat aan het idee te laten wennen. Bouw dat langzaam op naar een vingerborsteltje met speciale kattentandpasta, verkrijgbaar bij de dierenarts of dierenspeciaalzaak. Tandpasta voor mensen is niet geschikt, die is gemaakt om uit te spugen, en dat lukt een kat niet.
Poets het liefst een paar keer per week, dagelijks is nog beter, maar elke poetsbeurt telt mee. Sommige brokken zijn speciaal ontwikkeld om tandplak mechanisch af te schrapen tijdens het kauwen, en ook natvoer speelt een rol: het is zachter voor een pijnlijke bek, maar reinigt de tanden minder dan droogvoer. Een combinatie van beide, samen met poetsen, geeft doorgaans het beste resultaat.
Het lukt niet bij elke kat, en dat is niet erg. Net zoals bij het aanleren van tandenpoetsen bij een hond geldt: rustig opbouwen werkt beter dan in één keer een borstel in de bek duwen. Dwing je kat nooit, want dan bouwt ze juist weerstand op tegen de hele procedure.
Dit is het moment om naar de dierenarts te gaan
Twijfel je of het gebit van je kat oké is, wacht dan niet op de jaarlijkse controle. Ruikt haar adem opvallend vies, eet ze aarzelend, of zie je tandsteen zitten, maak dan een aparte afspraak. De dierenarts ziet tijdens een gewone controle vaak al of reiniging nodig is, ruim voordat het tot een pijnlijke ontsteking komt. Volgens het LICG blijven gebitsproblemen bij huisdieren juist daardoor vaak te lang onopgemerkt, met alle gevolgen van dien.
Een goed gebit regel je niet in één keer. Het is een paar minuten aandacht, een paar keer per week, dat op termijn een hoop dierenartsbezoeken en narcosemomenten kan schelen, en je kat een stuk comfortabelere jaren oplevert.